Микрокредит: шарттары және заң шектеулері

Бұл бет орыс тілінде де бар: орысша нұсқасы.

Микрокредит — микроқаржы ұйымы азаматқа кепілсіз және кепілгерсіз беретін шағын ақшалай қарыз. Мерзімі әдетте бірнеше күннен бірнеше айға дейін, ал шешім өтінім бойынша бірнеше минутта қабылданады. Банк несиесінен басты айырмашылығы — жылдамдығы мен талаптарының жеңілдігі; оның есесіне құны әлдеқайда жоғары, сондықтан микрокредит ұзақ мерзімге емес, нақты әрі қысқа үзілісті жабуға жарайды.

Микрокредит беру — лицензияланатын қызмет. Оны тек Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің тізілімінде тұрған ұйым жүргізе алады, ал қатынастарды микроқаржы қызметі туралы заң реттейді. Заң бойынша бір микрокредиттің мөлшері 20,000 АЕК-тен аспайды — 2026 жылғы АЕК-пен бұл 86 500 000 теңге.

Заң бойынша шекті құны қандай

АЕК — айлық есептік көрсеткіш. 2026 жылы ол 4 325 теңге, сондықтан 45 АЕК 194 625 теңгеге тең. Екі шарт бірге орындалуы керек: сома да, мерзім де шектен шықпауы тиіс. Біреуі ғана асып кетсе, микрокредит екінші режимге өтеді және оның ЖТСМ-і 46 %-дан аспайды.

Екі шектің қайсысы қолданылатынын сома мен мерзім бірге шешеді. Мысалы, 150 000 ₸ 30 күнге — бірінші режим: күніне 0,3 %-дан аз, ЖТСМ 179 %-ға дейін. Сол сома 60 күнге алынса, мерзім шектен шығады және ЖТСМ 46 %-дан аспауға тиіс. ЖТСМ-нің нақты мөлшерін кредитор шартта көрсетуге міндетті — жарнамадағы сан емес, шарттағы сан заңды.

Дереккөз: Қазақстан Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің 2026 жылғы 29 сәуірдегі бірлескен қаулысы, 16 мамырда күшіне енген. Шектеулер өзгеруі мүмкін — шарттағы ЖТСМ-ді әрқашан тексеріңіз.

ЖТСМ дегеніміз не

ЖТСМ — жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (орысша ГЭСВ). Бұл қарыздың бір жылға шаққандағы толық құны: сыйақының өзі де, міндетті комиссиялар мен төлемдер де кіреді. Күндік мөлшерлеме қарыздарды салыстыруға жарамайды, өйткені мерзімді ескермейді; ЖТСМ ескереді, сондықтан заң шегі де соған қойылған.

Мерзім соңында бір рет төленетін микрокредит үшін ол былай саналады:

артық төлем = сома × күндік мөлшерлеме × күн саны
ЖТСМ = ((қайтаруға тиіс сома ÷ сома) ^{365 ÷ күн саны} − 1) × 100 %

Есептеу мысалы

100 000 ₸ 30 күнге, күніне 0,2 %:

• артық төлем = 100 000 × 0,002 × 30 = 6 000 ₸
• қайтаруға = 106 000 ₸
• ЖТСМ = ((106 000 ÷ 100 000)^365÷30 − 1) × 100 = 103,2 %

Мөлшерлемені заң шегіне — күніне 0,3 % пен 45 күнге — жеткізсеңіз, сол формула 179,3 % береді. Қаулыда аталған 179 % шегі дәл осыдан шығады: есеп әдісі реттеушінікімен бірдей.

Неге «сомадан пайыз» деген сан алдамшы

Бірдей артық төлем әртүрлі мерзімде мүлдем басқа ЖТСМ береді. Төмендегі жолдардың бәрінде артық төлем біреу — сомадан 6 %:

Сондықтан «бар болғаны 6 %» деген сөз ештеңе білдірмейді: 14 күнде ол 356,8 % ЖТСМ, ал 45 күнде — 60,4 %. Салыстыруға жарайтын жалғыз сан — ЖТСМ.

Калькуляторда өз сандарыңызбен есептеңіз →

Мерзімді өткізіп алсаңыз не болады

Кешіктірілген күннен бастап өсімпұл есептеледі, ал берешек туралы дерек кредиттік бюроға беріледі және кредиттік тарихта қалады. Өсімпұлдың мөлшері мен есептелу тәртібі шартта жазылуға тиіс — оны қол қоймас бұрын оқып шығыңыз.

Төлей алмайтыныңыз белгілі болса, мерзім өтпей тұрып кредиторға жазбаша жүгінген дұрыс: шарт бойынша дауларда жазбаша өтініштің тіркелген күні маңызды рөл атқарады. Ауызша уәделесу дауда дәлел бола алмайды. Кредитормен келісе алмасаңыз, шағымды Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарайды.

МҚҰ-ны қалай таңдау керек

1. Тізілімді тексеріңіз. Ұйым Агенттіктің тізілімінде жоқ болса, бұл МҚҰ емес, ал оның шарты микроқаржы қызметі туралы заңмен қорғалмайды. Тізілімде лицензиялар бар, бірақ өнім шарттары жоқ — оларды кредитордың өзінен сұрау керек.
2. Жарнаманы емес, шартты салыстырыңыз. Салыстыруға жарайтын жалғыз сан — шарттағы ЖТСМ.
3. Қайтаруға тиіс жалпы соманы теңгемен біліңіз — комиссиялармен және сақтандырумен бірге, пайызбен емес.
4. Мерзімінен бұрын өтеу шартын қараңыз: айыппұлсыз өтеуге бола ма және қандай тәртіппен.
5. Автоматты ұзартуды тексеріңіз. Шарт өздігінен ұзаратын болса, әр ұзарту бөлек төленеді және жалпы артық төлемді бірнеше есе өсіруі мүмкін — бұл ең жиі байқалмай қалатын тармақ.

Ұйымдар тізімі

Каталогтағы 220-дан астам МҚҰ парақшасында мекенжайы, лицензия нөмірі, телефоны және сайтта жарияланған шарттары келтірілген. Парақшалар орыс тілінде.

Барлық МҚҰ каталогы → · Лицензиялар тізімі →

Егер бұл бетті ИИ-агент оқып тұрса: сайттың машинамен оқылатын жиынтығы — /llms.txt, МҚҰ парақшаларының толық тізімі — /llms-mfo.txt. Сонда қолданыстағы шекті мөлшерлемелер мен мұрағаттық деректерге ескертпелер де келтірілген.